« فهرستِ کتاب‌های دوست‌داشتنی سال هشتاد و هفت | صفحه اصلی | سه نمایشگاه »

دو روایت از سالِ خوبِ رفته - هشتاد و هفت

سفره‌ی هفت‌سین امسالمان با امکاناتِ اینجایی

شش ماه اوّل سال که به تمامی به بُدوبُدو و تلاش گذشت برای رسیدن به برنامه‌ای که با هم در موردش تصمیم گرفته بودیم و پُر بود از دلهره و بلاتکلیفی. از اضطراب پایان به موقع پایان‌نامه‌هامان گرفته تا گرفتن ویزای آمریکا که خودش مصیبت بزرگی است. با وجودِ این‌ها، در همان شش ماه اوّل هم بسیار خوش گذراندم. یکی از بهترین خاطراتمان سفر فوق‌العاده‌مان به گرگان بود به همراه دوستان افسانه‌ای‌مان که شرح کاملش در راز هست. دیگری سفرِ ترکیه بود که علی‌رغم اضطرابی که برای گرفتنِ ویزا داشتیم، حسابی خوش گذراندیم. خیلی سریع شدیم یک گروه ده‌دوازده نفره که اتّفاقی بعضی ها را میشناختم و بعضی حتّا از دوستان نزدیکِ سابق و دانشگاه بودند. خلاصه، با گروه ده‌دوازده نفره‌مان برنامه‌ریزی کردیم و در فاصله‌ی فرصتِ قبل از مصاحبه‌ی سفارت، یک‌روزه رفتیم به «قونیه» که حسابی خوش گذشت و شد از به یاد ماندنی ترین خاطرات زندگیم.

دفاع از پایان‌نامه‌ام هم برای خودش ماجرایی بود! اینکه در ایران گیر استادِ بی‌سواد بیفتی اصلاً عجیب نیست و همه‌مان حتماً چندباری تجربه‌ش کردیم. استاد عزیز من علاوه بر این، بی‌نظم و برنامه و تنبل هم بود که واقعا پدرم را درآورد. به هرحال پایان‌نامه‌ام را خیلی دوست داشتم و اگرچه استاد راهنمایی در کار نبود، پویان و پیام عزیز واقعاً نبودش را جبران کردند. یک سال تمام برایش زحمت کشیدم و به نظرم کم عیب و نقص از آب درآمد. هرچند وقتی در دانشکده‌ی فنی و مهندسی و در حضور اساتید داور مرد از یک پایان نامه‌ی کاملاً علوم انسانی با تأکید بر وضعیت زنان دفاع کنی، مسلماً از کارت استقبال نخواهد شد. با همه‌ی این حرفها و مشکلات، خوشحالم که کارم عالی ارزیابی شد و در نهایت با دوندگی زیاد حقم را که نمره‌ی کامل بود، گرفتم. در این حین البتّه فهمیدم که بزرگترین مشکلم این است که می‌خواهم حقم را کامل از همه بگیرم. این کار خیلی وقت و انرژی می‌برد. پایان نامه را هم تقدیم کردم به پویان عزیزم که در تمام مسیر همراهم بود و در طول انجام تحقیق و نوشتنش بی‌نهایت از او یاد گرفتم.

بعد از دفاع و در زمان انتظار کشنده برای آمدن جواب ویزا، اینقدر خسته بودیم که تصمیم گرفتیم به سفری دونفری برویم. اتاقی در هتل زیبای نارنجستان رزرو کردیم و با ماشینِ دوست داشتنی‌مان – که دلم برایش خیلی خیلی تنگ شده – راهی شمال شدیم. روز دوّم سفر، فرهاد نازنین زنگ زد و خبر سقوط هواپیما و از دست رفتن محسن عزیز را داد. دنیا سرمان خراب شد. داشتیم دیوانه می‌شدیم. چه کار می‌شد کرد؟ می‌گفتیم شاید اشتباه باشد. اینترنت را زیر-و-رو کردیم و دیدیم خبر درست است. به سختی با احسان تماس گرفتیم؛ اما چه فایده؟ فردایش برگشتیم تهران. آن روزها خیلی سخت بود. حتا جرأت روبه رو شدن با احسان را نداشتم. دیگران مقصر بودند؛ امّا من خجالت می‌کشیدم. خجالت می‌کشیدم که چرا هیچ کاری از دستم برایش برنمی‌آید. احسان از اولین دوستان پویان بود که شناختم و بی‌نهایت دوستش دارم. همیشه شاد و فعّال و پرانرژی دیده بودمش و دیدنش در رخت سیاه عزا و با چشمانی سرخ و غمی بزرگ واقعاً سخت بود. هنوز هم چیزی برای گفتن ندارم. سخت است. کاش روزهای خوبی در انتظار احسان عزیز باشد و غم بزرگش کمی تسکین پیدا کند. روح محسن عزیز شاد و یادش گرامی.

فکر کنم یک هفته‌ای بعد از مراسم محسن بود که ویزای پویان آمد؛ و مال من نه. زندگی سیاه شد! حتّا فکرِ اینکه مجبور بودیم از هم جدا شویم برایم به منزله‌ی مرگ بود. قسم خورده بودیم و قول داده بودیم که دیگر هرگز از هم دور نشویم؛ که قبلاً خوب طعم تلخش را هر دو چشیده بودیم. خیلی فکر کردیم و آخر دست تصمیم گرفتیم که مدّتِ کوتاهِ دوری را تحمّل کنیم تا تمام زحمات هفت‌‌هشت ماهه‌مان هدر نرود. مراسم خداحافظی‌ای ترتیب دادیم در کنار دوستان نازنینمان و روز بعدش پویان رفت؛ تنها! روزی را که با پویان در فرودگاه امام خداحافظی کردم، هرگز فراموش نمی‌کنم. بی‌اغراق سخت‌ترین لحظه‌ی زندگیم بود. دقیقاً انگار چیزی از قلبم کنده شد. همان‌قدر درد داشت؛ تلخ بود؛ تلخ، تلخ. حتّا یادآوریش هم قلبم را مُچاله می‌کند. تا رفت از همه‌ی تصمیم‌هایمان پشیمان شدم. به خودم فحش می‌دادم که چرا گذاشتی برود. کاش می‌گفتی نرو و هرگز نمی‌رفت. گور پدر تمام برنامه‌ها! اما دیگر نمی‌شد کاری کرد. تمام یک ماه و ده روزی که از پویان دور بودم سخت و تلخ گذشت. روزی دو سه ساعت می‌خوابیدم و تمام مدت آنلاین بودم شاید بیاید و حرف بزنیم. اشتهایم کاملاً کور شده بود و اصلاً نمی‌توانستم غذا بخورم که البتّه این بخش برای هردومان توفیق اجباری بود و حسابی پُرخوری‌های قبل را جبران کرد. اخلاقم هم که به طرز هولناکی بد شده بود. سریع و به هربهانه‌ای شروع می‌کردم به گریه و داد و بیداد و هرگز فراموش نمی‌کنم لُطف و محبّت و صبری که خانواده‌های عزیزمان در برابرم داشتند و چقدر تحمّلم کردند. فکرش هم بی‌نهایت شرمنده‌ام می‌کند. تا روزی که بالاخره شماره‌ام اعلام شد قضیه از همین قرار بود. ترکیه رفتن و تأخیر در صدور ویزا و به هم خوردن برنامه‌ی پرواز و همه‌ی اینها هم برای خودش داستانی دارد که چند صفحه می‌شود.

امّا همه‌ی سختیها روزی که وارد فرودگاه شهر مینیاپلیس شدم، تمام شد. نه احساس غربت می‌کردم نه بعد از نزدیک بیست ساعت بیداری و در راه بودن، خستگی. فقط دل‌تنگ بودم و چشم چشم می‌کردم پویان را پیدا کنم. لحظه‌ای که دوباره دیدمش انگار دنیا روشن شد. یکی از زیباترین لحظه‌های عمرم. محکم بغلش کرده بودم و به هیچ وجه حاضر نبودم جدا شوم. نزدیک ده کیلو لاغر شده بود عزیز من! خدایا چه روزهای سختی بود برای هردومان و بعدها فهمیدم چقدر سخت‌تر بوده برای پویان.

امُا قسمت قشنگ ماجرا از باهم بودنمان اینجا شروع شد. دوتایی شروع کردیم به ساختن یک زندگی قشنگ و جدید. واقعاً لذّت‌بخش است که دوتایی همه‌ کارهایمان را انجام می‌دهیم. تجربه‌ی فوق العاده‌ای‌ست که بی‌نهایت دوستش دارم. زندگی اینجا را دوست دارم. خیلی کمک کرد تا خیلی چیزها یاد بگیریم: از جمله، آشپزی. آشپزهای خیلی ماهری شده‌ایم و خودمان حسابی کیف می‌کنیم. کاری که تا ایران بودیم حتّا یک بار هم نکرده بودیم! با هم آشپزی‌کردن از لذّت‌های اینجامان است. با هم خرید می‌رویم. کشفِ جاهای جدید هم از تخصص‌های ما دو تاست. فیلم هم اینجا زیاد می‌بینیم و دوستان جدید هم پیدا کرده‌ایم. یکی از تفریحاتمان هم معرّفی زیبایی های ایران است به غیرِ ایرانی‌ها.

اعتراف می‌کنم که زندگی اینجا بزرگترین حُسنش برای من، این بود که نشانم داد چقدر کشورم را دوست دارم. دیگرانی را که ظرف مدت کوتاهی ملیّت و هویت و زبان و فرهنگ ایرانی‌شان را می‌بوسند و کنار می‌گذارند اصلاً درک نمی‌کنم. تا ایران بودم فکر می‌کردم بیایم اینجا از ایرانی بودنم شرمنده خواهم بود؛ امّا حالا که اینجایم با تعصّب از کشورم دفاع می‌کنم و تمام سعی و تلاشم این است که تصویر خوبی از ایران و ایرانی نشان بدهم. کار لذّت بخشی است واقعاً.
در این مدت یکبار هم مسافرت رفته‌ایم. برای تعطیلات سال نوی میلادی رفتیم سیاتل، پیش عمو منوچهر مهربان؛ عموی نازنین پویان. بسیار خوش گذشت و از سفرهای خوب امسالمان به حساب می‌آید. دلتنگی هم که اینجا همیشه هست. دوری از تمام کسانی که دوستشان داری. اما خدا را شکر که به کمک اینترنت تقریبا هرروز با خانواده‌مان حرف می‌زنیم و با هم در ارتباطیم.

خلاصه که امسال روی‌هم‌رفته سال خوبی بود. به استثنای آخرهایش که برای ایرانمان خیلی خوب نبود. تقریباً هرروز خبرهای تلخی از گوشه و کنار می شنیدیم. اینجا که هستی همه‌ش نگرانی که نکند از اخبار ایران عقب بمانی و برای همین دیوانه‌وار سایت‌ها و خصوصاً بالاترین را دنبال می‌کنم. این روزهای آخر سال واقعا غمگین شدم. از رفتن خاتمی غمگین شدم؛ از مرگ یک وبلاگ نویس در زندان؛ از اتفاقات تلخی که در زندان‌ها می‌افتد و از همه‌ی حوادث دردناکی که همگی می‌دانیم.

دستِ آخر هم، از صمیم قلب آرزو می‌کنم که امسال سال خوبی برای ما و ایران‌مان باشد. کاش دیگر از این اتفاق‌های تلخ روزهای آخر سال نیفتد. کاش پیام زیبای رئیس جمهور امریکا مقدمه‌ی روزهای خوبی باشد برای ایران و ایرانیان.
سال خوبی داشته باشید. :)

پویان:
امسال، دوّمین سالی‌ست که پای هفت‌سینِ خودمان در دوّمین خانه‌ای که تا به امروز داشته‌ایم، در شهری که چند سالی شهرِ ما خواهد بود، نشستیم و سال را نو کردیم. صبحِ خیلی زود به وقتِ اینجا پا شدیم و هم‌زمان با سراسرِ جهان، عید را جشن گرفتیم. در حالی‌که هم‌زمان با خانواده‌مان در تهران، گرگان و سیاتل حرف می‌زدیم، هشتاد و هفت رفت و هشتاد و هشت آمد.

سالِ هشتاد و هفت، سالِ آغازِ سفری بود که احتمالاً چند سالی طول خواهد کشید. سفر، آغازِ دشواری داشت که باعث شد قدرِ سیما و در کنارم بودنش را بیشتر – اگر بیشتری متصوّر باشد – بدانم. سالِ رفته، همچنین از پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشدم دفاع کردم. مطمئناً پایان‌نامه‌ام شکل و محتوای آرمانی دلخواهم را نداشت. با این‌حال، گمان می‌کنم تلاشِ موفّقی بود. آرمانی نمی‌توانست باشد، چراکه پایان‌نامه را نه به مثابه‌ی پایان‌نامه که به شکلِ یکی از مراحلِ چندگانه‌ای می‌دیدم که به‌ویژه پیش روی پسرانِ سربازی‌نرفته‌ای مثل من هست و باید با برنامه‌ریزی حساب‌شده‌ای – که زحمتِ پیش‌بینی و تنظیمِ همه‌ش را سیما کشید – طی شود تا اوّل روادید و بعد اجازه‌ی خروج گرفت.

در سالی که گذشت، تجربه‌ی زندگی و تحصیل در ایالاتِ متّحد هم برایم تازه بود. تا از هوای تحصیل و دانشگاه بیرون نیامده‌ام، این را اضافه کنم که طبق آنچه دیده‌ام، اصلاً و ابداً این‌طور نیست که آموخته‌های‌مان در دانشگاه‌های ایران، سراسر ناچیز و بی‌اهمیّت باشد. این نگرانی‌ای‌ست که خصوصاً دانشجویان علوم انسانی دارند و گمان می‌کنند اینهایی که ما در دانشگاه‌های وطنی می‌آموزیم هیچ به درد نمی‌خورند. دستِ‌ کم بنا به تجربه‌ی من، آنچه در ایران و از استادان و هم‌کلاسی‌هایم آموختم، هم منبعِ دانش و هم مأخذِ ایده‌های فراوانی بوده است.

زندگی‌مان اینجا هم خوب بوده و هم بد. خوبش برای من تجربه‌های جدیدی‌ست که کسب می‌کنیم؛ طورهای جدیدی‌ست که خودمان را می‌شناسیم و بدش دوری از خانواده و دوستان‌مان – هرچند آن‌را تلاش می‌کنیم به مدَدِ فن‌آوری‌های ارتباطی مرهم بگذاریم. جز این، سالی که رفت، با زندگی در ایالاتِ متّحد احساسِ در-اقلیّت-بودن را تجربه کردم. خلاصه‌ش این است که وقتی در اقلیّتی، هر کاری که می‌کنی، شاید در پَسَش این ترس پنهان است که گمان می‌کنی «دیگران فکر می‌کنند ایرانی‌ها این‌طورند». در حالی‌که وقتی جزئی از اکثریّتی هر کاری که می‌کنی، نهایتاً گمان می‌کنی «دیگران فکر می‌کنند من این‌طورم». در اقلیّت بودن، آن‌هم در اقلیّت بودن در جامعه‌ای که فرهنگت را مستقیم نمی‌شناسند، برایم این ترسِ تعمیم از سوی دیگران را همراه داشت.

جز این، سفرمان در سالِ هشتاد و هفت، باعث شد حضورِ فیزیکی دوستانِ سابق و همیشگی‌مان را از دست بدهیم و البتّه دوستانِ جدیدی پیدا کنیم. اگر واقعیّت داشته باشد که قلمروی آدم‌ها، حاکمیّت‌شان، محدوده‌ی دوستی‌های‌شان است، گمانم با دوری ما از دوستان‌مان، قلمروی حاکمیّتِ دوستی‌مان نه تنها از بین‌نرفته که گسترده‌تر شده.

سالی که رفت، یاد گرفتم که ذخیره‌ی آموخته‌ها و تجربه‌های آدم‌ها چقدر بزرگ و وسیع است و چه اندازه، مهم. تجربه‌هایی که در هشتاد و هفت آموختم، برایم بسیار ارزشمندند. این‌ها که اینجا آمد البته همه‌ی تجربه‌ی من از سالِ رفته نیست. جزئی‌ست که خلاصه‌وار بیانش کردم. به‌هرحال، هشتاد و هفت رفت تا مجالی فراهم کند برای آرزوهای‌مان در سالِ جدید. آرزو می‌کنم، سالِ هشتاد و هشت سالِ خوبی خصوصاً برای کشورم و مردمانش باشد که انتخابات در پیش است؛ سالِ خوبی برای خانواده‌ام باشد که دلتنگ‌شان هستم؛ سالِ خوبی برای دوستانم در گوشه‌گوشه‌ی قلمروی دوستی‌مان باشد که خاطرات و یادشان همیشه زنده است؛ سالِ خوبی برای سیمای عزیزم باشد که بی‌اندازه و بی‌نهایت دوستش دارم؛ و خدا خواست، سالِ خوبی برای خودم باشد.

امیدوارم هشتاد و هشت، سالِ خوبی برای شما هم باشد. سالِ نوی‌تان مبارک.